Xilas

Xilas

"Kürək məhkumlarını bilirsiniz mi? Talesiz məhkumlar... Zincirlər bağlayırdı onları ömürlük əsarətə. Bəlkə də bir qurtuluş idi bu. Giyotin adlı zalımdan qurtulmuşdular çünki. Bəs əsl qurtuluş hansı idi? Ömür boyu eyni işgəncəni çəkmək mi, yoxsa ölüm mü?

Bəs bir insanın vicdanı kürək məhkumu olarsa? Vardır mı bunun bir xilası? Giyotin... Vardır mı bir insanın vicdanını kürək məhkumluğundan azad edəcək o zalım? Gətirin onu mənə. Vicdanımın bu əsarətdən xilasa ehtiyacı var çünki."

Günlərdir eyni düşüncə bütün ruhumu, zehnimi, qəlbimi dustaq etmişdi. Hara gedirəmsə, o düşüncə mənim kölgəm olurdu, gecələr yatmaq istəyərkən yastığım, yaşamaq istəyərkən aldığım nəfəsim.

Bir neçə gün əvvəl meşədə gördüyüm o qandondurucu hadisə buna səbəb olmuşdu. Bir qədər təbiətin qucağında dincəlmək istəmişdik dostlarımla. Bir ara dostlarımdan bir qədər kənarlaşıb meşənin içlərinə doğru yerimək, yaşıllıqların arasında itmək istədim. Fəqət heç nə gözlədiyim kimi olmadı. Yeridikcə ağacların, çiçəklərin, kiçik quşların və rəngbərəng kəpənəklərin şəkillərini çəkirdim. Qəfil qəribə səslər eşitdim, səs gələn tərəfə bir qədər yaxınlaşıb diqqətlə baxanda iki nəfər adamın yeri qazdığını gördüm. Daha sonra isə heç cür gözlərimin önündən silinməyən o qorxunc an yaşandı:

Bir qadının cansız bədənini daşıdı o iki adamın qolları. Bədəni al-qırmızı qanlar içində idi. Qadını qazdıqları çuxura qoyub üstünə torpaq atmağa başladılar sürətlə. Adamlardan biri "onu öldürdük" deyə ağlamağa başladı birdən. Digəri onu susdurmaq üçün cəhd göstərir, həyəcanla nə isə deyirdi, ancaq artıq onların nə dediyini anlayacaq halda deyildim. Hər şey ətrafımda dönür, zehnim mənimlə oyun oynayır, əllərim əsir, ayaqlarım titrəyirdi. Nəfəs almağa, özümü ələ almağa çalışırdım, ancaq alınmırdı. Hərəkət etməyə başlayan maşının səsi məni özümə gətirdi. Dönüb baxdığımda o iki nəfərin bir maşına minib oranı tərk etmək üzrə olduğunu gördüm. Qeyri-ixtiyari şəkildə əlimdəki kamera ilə maşını çəkdim. Kamera əlimdən yerə düşdü. Qorxu tamamilə məni öz pəncəsinə almışdı. Nə etməli olduğumu bilmirdim. Duyğularım və düşüncələrim bir girdab olub məni boğurdu.

Orada o halda nə qədər qaldığımı bilmədim. Dostlarım gəlib məni tapdıqda, sanki, min illik yuxudan oyanmış kimi oldum. Halımı görən dostlarım təlaşlanıb nə olduğunu soruşdularsa da, israrla heç nə olmadığını demişdim.

Niyə etmişdim bunu? Cavabı yox idi. Nə üçün belə davrandığımı, məni buna nəyin vadar etdiyini bilmirdim. Daha doğrusu, gerçəyi özümə etiraf etmək istəmirdim. Olanları polisə danışmaq, məhkəmədə şahidlik etmək... Bütün bunları düşünmək belə məni narahat edirdi. Yaşadığım yerdə bir qadının bu cür hadisələrlə adının hallanması bir utanc hesab edilirdi. Eyni düşüncə tərzində olan ailəmin buna heç cür yaxşı baxmayacağını bilirdim; qorxudan heç nə edə bilmirdim.

Hadisənin üstündən günlər keçməsinə baxmayaraq, bu haqda heç kimə bir kəlmə belə deməmişdim. Yenə bu haqda düşünərək haraya getdiyimi bilmədən addımlayırdım. Nə etməli idim? Durmadan özümə verdiyim bu suala cavab tapa bilmirdim. Vicdanımın durmadan ruhuma fısıldadığını etməli idim? Canımın yanacağını bildiyim halda qorxumun biləklərimə taxdığı o qandalları qırmağa cəhd etməli idim? Giyotini mi seçməli idim, kürək məhkumluğunu mu?

Bunun cavabını ilk başdan vermişdim deyəsən. Ömürlük əsarətdənsə, birdəfəlik "xilas"ı istəyirdim. Əlimi cibimə atıb telefonumu çıxardım, 102-ə zəng vurdum. Gördüyüm hadisəni danışıb məkanı bildirdim.

Bunu öyrənən ailəm, bəzi qohumlarım, qonşular, hər biri mənə etdiyimin yanlış olduğunu aşılamağa çalışır, hərəkətimə qarşı çıxırdılar. Fəqət ilk dəfə heç kimi dinləmir, düşüncələrini diqqətə almır, bütün bunlar qarşısında səssiz qalmağa çalışırdım. Öz doğrum üçün çabalayırdım.

Məhkəmə prosesində qorxmadan, çəkinmədən, səsim belə titrəmədən danışdığımda isə mənim üçün giyotinin bıçağı sərbəst buraxılmış və mən əsl azadlığa qovuşmuşdum. Bunu da öyrəndim ki, həmin qatillər əvvəlcə Qönçə adlı o qadını – öz bacılarını cəmiyyət içində təhqir etmiş, ona əl qaldırmışdılar. Ancaq ordakı tək bir şəxs belə hadisəyə müdaxilə etməmiş, bunun ailə içi bir məsələ olduğunu, özlərinin buna qarışmasının "əxlaq"a zidd olduğunu müdafiə etmişlər.

Bunu bilmək məni o hadisəni görməkdən daha çox sarsıtdı. Bəlkə də ordakı insanlardan biri etiraz etsəydi, dur desəydi, o qatillərin hərəkətlərinə qarşı çıxmağın "əxlaq"a zidd olmadığını müdafiə etsəydi, o qadın yaşaya bilərdi. Fəqət, cəmiyyətin şüuraltına yeridilən "əxlaq" və "namus" anlayışları öz mənalarını o qədər çox itirmiş, elə iyrənc bir hal almışdır ki, insanlar həqiqətin fərqinə vara bilməyəcək bir hala gəlmişdir.

Bütün bu olanlar isə məni ikinci bir "xilas" adlı sualın çuxuruna çəkmişdi. İnsanların şüuraltına yeridilən "əxlaq", "namus" anlayışları bir bıçaq kimi cəmiyyətin şah damarı olan həqiqətə dayanmışdır, görəsən, o bıçaqdan həqiqətin xilası mümkündür?

Əfsanə Məmmədzadə

"Hüquqşünaslıq" ixtisası üzrə II kurs tələbəsi